Spotkajmy się na ławeczce

Najpierw spotkali się na ławeczce, teraz na podsumowaniu projektu w Gminnym Ośrodku Kultury w Boćkach – obok siebie usiedli realizatorzy projektu, badacze oraz mieszkańcy wsi, w których prowadzono poszukiwania ręczników. Projekt „Spotkajmy się na ławeczce” realizowało Muzeum w Bielsku Podlaskim Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku we współpracy z Uniwersytetem im. A. Mickiewicza w Poznaniu oraz Uniwersytetem Państwowym im. A. Puszkina w Brześciu.

Ilustracja do artykułu _DSC6757int.jpg

Niedzielne spotkanie rozpoczął muzycznie zespół Klekociaki, a w imieniu władz gminy gości powitał Walenty Korycki. O samym projekcie i jego realizacji opowiedziała kierownik bielskiego muzeum, Alina Dębowska. Podczas prezentacji przedstawiono m.in. wyniki badań. Miły akcent stanowił tort, przy którym przez długi czas trwały dyskusje o ręcznikach ludowych, tradycji, przeplatane wspomnieniami przybyłych gości.

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

Podczas spotkania zaprezentowano również nowe wydawnictwo – „Katalog ręczników ludowych gminy Boćki, Brańsk, Rudka, Wyszki” będące kontynuacją książki z 2015 roku, w którym znalazły się ręczniki z gminy Bielsk Podlaski.

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

Okazuje się że podczas swojej pracy inwentaryzatorzy dotarli do 337 ręczników ludowych w czterech gminach – Boćki, Brańsk, Rudka i Wyszki. Zdaniem badaczy w ujęciu syntetycznym zebrany materiał daje duże możliwości przeprowadzania różnego rodzaju analiz i tworzenia wniosków, co jest zasługą skali i rozmachu zrealizowanego projektu. Najlepsza sytuacja pod względem zebranego materiału dotyczy gminy Boćki, z której pozyskano dane na temat 151 ręczników ludowych. Drugą jest gmina Brańsk – tu badacze dotarli do 105, trzecią gmina Wyszki, gdzie udało się opisać 70 ręczników. Najmniej ręczników zebrano w gminie Rudka – zaledwie 11, ale to właśnie stąd pochodzą te najstarsze okazy.

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

Projekt „Spotkajmy się na ławeczce. Badania terenowe studentów ręcznika ludowego Ziemi Bielskiej” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Dziedzictwo Kulturowe, priorytet kultura ludowa i tradycyjna.

***

Najstarsze ze zinwentaryzowanych ręczników pochodzą z końca XIX w. Trzy z nich, odnalezione w Rudce wykonano w Warszawie około 1882 roku w katolickiej rodzinie. Wszystkie wyszyto na tkaninie fabrycznej i ozdobiono haftem płaskim.

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

Zebrany materiał pozwala ustalić ilość ręczników wykonanych w kolejnych latach lub dekadach. Najmniej liczne, ze względu na długi okres, jaki minął od chwili ich wykonania są reprezentowane ręczniki z drugiej połowy XIX wieku i pierwszych dwóch dekad XX wieku (kolejno cztery i sześć sztuk). W trzeciej dekadzie XX wieku ich liczba wzrosła do 31 (11,4 proc. wszystkich ręczników, które potrafimy datować), a w latach 30. XX wieku – 40 (14,7 proc.). Duży skok, do 63 sztuk (23,2 proc.) odnotowano w latach 40. XX wieku, a największy do 82 (30,2 proc.) przypada na lata 50. XX wieku. Kolejne dekady przynoszą znaczny spadek ilościowy.

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

zdjęcie: Spotkajmy się na ławeczce

Z przekazów ustnych wiadomo, że ręczniki osiągały znaczne długości. Niektóre miały nawet grubo ponad trzy metry. Kilkanaście takich ręczników odnaleziono w gminie Bielsk Podlaski w 2015 r., jednak większość stanowiły te z przedziału od dwóch do trzech metrów. Ich udział wynosił 80 proc. wszystkich ręczników z tego terenu. Tymczasem ręczniki z gminy Boćki, Brańsk, Rudka i Wyszki zdecydowanie różnią się pod tym względem od tych z okolic Bielska Podlaskiego. Największy odsetek stanowią tu ręczniki mieszczące się w przedziale do dwóch metrów długości – jest ich 215, czyli 64 proc. wszystkich. Spośród 337 ręczników tylko jeden ma ponad trzy metry.

Na przebadanym obszarze zdecydowaną większość stanowią ręczniki wykonane na tkaninie samodziałowej. Ich całkowita liczba to 246 (73 proc.), podczas gdy ręczników na tkaninie fabrycznej odnaleziono jedynie 90 (26,7 proc.).

Na całym badanym terenie odnotowano 169 ręczników „katolickich” i 162 „prawosławne”. Procentowo ich liczba rozkłada się więc niemal równo. Przewagę ręczników „katolickich” obserwujemy w gminie Brańsk, Wyszki i Rudka, zaś „prawosławnych” w gminie Boćki.

 

Jerzy Sołub

Powrót na początek strony